(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 083

॥ శ్రీః ॥
1.83. అధ్యాయః 083
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
యయాతేః స్వనామకథనపూర్వకం అష్టకేన సహ సంవాదః॥ 1 ॥
తత్ర యయాతినా స్వస్య స్వర్గాదధఃపతనకారణకథనం॥ 2 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
యయాతిరువాచ। 1-83-0x(498)(3696)
అహం యయాతిర్నహుషస్య పుత్రః
పూరోః పితా సర్వభూతావమానాత్।
ప్రభ్రంశితః సురసిద్ధర్షిలోకా-
త్పరిచ్యుతః ప్రపతాంయల్పపుణ్యః॥ 1-83-1(3697)
అహం హి పూర్వో వయసా భవద్భ్య-
స్తేనాభివాదం భవతాం న ప్రయుంజే।
యో విద్యయా తపసా జన్మనా వా
వృద్ధః స పూజ్యో భవతి ద్విజానాం॥ 1-83-2(3698)
అష్టక ఉవాచ। 1-83-3x(499)
అవాదీస్త్వం వయసా యః ప్రవృద్ధః
స వై రాజన్నాభ్యధికః కథ్యతే చ।
యో విద్యయా తపసా సంప్రవృద్ధః
స ఏవ పూజ్యో భవతి ద్విజానాం॥ 1-83-3(3699)
యయాతిరువాచ। 1-83-4x(500)
ప్రతికూలం కర్మణాం పాపమాహు-
స్తద్వర్తతేఽప్రవణే పాపలోక్యం।
సంతోఽసతాం నానువర్తంతి చైత-
ద్యథా చైషామనుకూలాస్తథాఽఽసన్॥ 1-83-4(3700)
అభూద్ధనం మే విపులం గతం త-
ద్విచేష్టమానో నాధిగంతా తదస్మి।
ఏవం ప్రధార్యాత్మహితే నివిష్టో
యో వర్తతే స విజానాతి జీవః॥ 1-83-5(3701)
మహాధనో యో యజతే సుయజ్ఞై-
ర్యః సర్వవిద్యాసు వినీతబుద్ధిః।
వేదానధీత్య తపసా యోజ్య దేహం
దివం స యాయాత్పురుషో వీతమోహః॥ 1-83-6(3702)
న జాతు హృష్యేన్మహతా ధనేన
వేదానధీయీతానహంకృతః స్యాత్।
నానాభావా బహవో జీవలోకే
దైవాధీనా నష్టచేష్టాధికారాః।
తత్తత్ప్రాప్య న విహన్యేత ధీరో
దిష్టం బలీయ ఇతి మత్వాఽఽత్మబుద్ధ్యా॥ 1-83-7(3703)
సుఖం హి జంతుర్యది వాఽపి దుఃఖం
దైవాధీనం విందతే నాత్మశక్త్యా।
తస్మాద్దిష్టం బలవన్మన్యమానో
న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్॥ 1-83-8(3704)
దుఃఖైర్న తప్యేన్న సుఖైః ప్రహృష్యే-
త్సమేన వర్తేత సదైవ ధీరః।
దిష్టం బలీయ ఇతి మన్యమానో
న సంజ్వరేన్నాపి హృష్యేత్కథంచిత్॥ 1-83-9(3705)
భయే న ముహ్యాంయష్టకాహం కదాచి-
త్సంతాపో మే మానసో నాస్తి కశ్చిత్।
ధాతా యథా మాం విదధీత లోకే
ధ్రువం తథాఽహం భవితేతి మత్వా॥ 1-83-10(3706)
సంస్వేదజా అండజాశ్చోద్భిదశ్చ
సరీసృపాః కృమయోఽథాప్సు మత్స్యాః।
తథాశ్మనస్తృణకాష్ఠం చ సర్వే
దిష్టక్షయే స్వాం ప్రకృతిం భజంతి॥ 1-83-11(3707)
అనిత్యతాం సుఖదుఃస్వస్య బుద్ధ్వా
కస్మాత్సంతాపమష్టకాహం భజేయం।
కిం కుర్యాం వై కిం చ కృత్వా న తప్యే
తస్మాత్సంతాపం వర్జయాంయప్రమత్తః॥ 1-83-12(3708)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-83-13x(501)
ఏవం వ్రువాణం నృపతిం యయాతి-
మథాష్టకః పునరేవాన్వపృచ్ఛత్।
మాతామహం సర్వగుణోపపన్నం
తత్రస్థితం స్వర్గలోకే యథావత్॥ 1-83-13(3709)
అష్టక ఉవాచ। 1-83-14x(502)
యే యే లోకాః పార్థివేంద్రప్రధానా-
స్త్వయా భుక్తా యం చ కాలం యథావత్।
తాన్మే రాజన్బ్రూహి సర్వాన్యథావ-
త్క్షేత్రజ్ఞవద్భాషసే త్వం హి ధర్మాన్॥ 1-83-14(3710)
యయాతిరువాచ। 1-83-15x(503)
రాజాఽహమాసమిహ సార్వభౌమ-
స్తతో లోకాన్మహతశ్చాజయం వై।
తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం
తతో లోకం పరమస్ంయభ్యుపేతః॥ 1-83-15(3711)
తతః పురీం పురుహూతస్య రంయాం
సహస్రద్వారాం శతయోజనాయతాం।
అధ్యావసం వర్షసహస్రమాత్రం
తతో లోకం పరమస్ంయభ్యుపేతః॥ 1-83-16(3712)
తతో దివ్యమజరం ప్రాప్య లోకం
ప్రజాపతేర్లోకపతేర్దురాపం।
తత్రావసం వర్షసహస్రమాత్రం
తతో లోకం పరమస్ంయభ్యుపేతః॥ 1-83-17(3713)
స దేవదేవస్య నివేశనే చ
విహృత్య లోకానవసం యథేష్టం।
సంపూజ్యమానస్త్రిదశైః సమస్తై-
స్తుల్యప్రభావద్యుతిరీశ్వరాణాం॥ 1-83-18(3714)
తథాఽఽవసం నందనే కామరూపీ
సంవత్సరాణామయుతం శతానాం।
సహాప్సరోభిర్విహరన్పుణ్యగంధా-
న్పశ్యన్నగాన్పుష్పితాంశ్చారురూపాన్॥ 1-83-19(3715)
తత్ర స్థితం మాం దేవ సుఖేషు సక్తం
కాలేఽతీతే మహతి తతోఽతిమాత్రం।
దూతో దేవానామబ్రవీదుగ్రరూపో
ధ్వంసేత్యుచ్చైస్త్రిః ప్లుతేన స్వరేణ॥ 1-83-20(3716)
ఏతావన్మే విదితం రాజసింహ
తతో భ్రష్టోఽహం నందనాత్క్షీణపుణ్యః।
వాచోఽశ్రౌషం చాంతరిక్షే సురాణాం
సానుక్రోంశాః శోచతాం మాం నరేంద్ర॥ 1-83-21(3717)
అహో కష్టం క్షీణపుణ్యో యయాతిః
పతత్యసౌ పుణ్యకృత్పుణ్యకీర్తిః।
తానబ్రువం పతమానస్తతోఽహం
సతాం మధ్యే నిపతేయం కథం ను॥ 1-83-22(3718)
తైరాఖ్యాతా భవతాం యజ్ఞభూమిః
సమీక్ష్య చేమాం త్వరితముపాగతోఽస్మి।
హవిర్గంధం దేశికం యజ్ఞభూమే-
ర్ధూమాపాంగం ప్రతిగృహ్య ప్రతీతః॥ ॥ 1-83-23(3719)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి సంభవపర్వణి త్ర్యశీతితమోఽధ్యాయః॥ 83 ॥

Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-83-2 యయాతిరపనీతతపోవిద్యాగర్వత్వాద్వయోజ్యైష్ఠ్యమేవ పురస్కృత్యాహ। అహం హీతి। తదేవోపపాదయత్యుత్తరార్ధేన॥
1-83-3 తదసహమానోఽష్టక ఆహ। అవాదీరితి। త్వం చ విద్యాతపఃసంప్రవృద్ధ ఇతి భావః॥
1-83-4 విద్యాతపసోః శ్రైష్ఠ్యే అష్టకేన స్తుతే తత్ర స్వానుభూతం విఘ్నం దర్శయన్యయాతిరువాచ। ప్రతికూలమితి। కర్మణాం పుణ్యానాం ప్రతికూలం నాశకం పాపం గర్వస్తచ్చాప్రవణేఽనంరే దర్పవతి వర్తతే। పాపలోక్యం నరకప్రదం। ఏతత్పాపమసతాం సంబంధి సంతో నానువర్తంతే ఇదానీమపి। కించ ప్రాంచోపి సంతో యథైషాం కర్మణామనుకూలా ఉపబృంహకాః స్యుస్తథా తేన ప్రకారేణ దంభదర్పాదిరాహిత్యేన ఆసన్। అహం త్వత ద్విధత్వాత్స్వర్గాదింద్రేణ చ్యావిత ఇత్యాశయః॥
1-83-5 తద్దంభాదిరాహిత్యేన ప్రసిద్ధం ధనం పుణ్యం మే మమ విపులం యదభూత్తద్గతం నష్టం దర్పాదిత్యర్థః। పునరిదానీం తచ్చేష్టమానోఽపి తత్పునర్నాధిగంతాస్మి। ఏవం ప్రధార్య మామికాం గతిం జ్ఞాత్వా య ఆత్మహితే నివిష్టో యో వర్తతే స ధీరో జానాతి నాన్య ఇత్యర్థః॥
1-83-7 ఏతదేవాహ। న జాత్వితి ధనేన తపసా తర్హి త్వమే కుతోఽహంకారం కృతవానిత్యత ఆహ। నానేతి। జీవలోకేఽస్మిన్ జీవా నానాభావాః పృథక్స్వభావాః కేచిద్ధర్మరుచయః కేచిద్విపరీతాః। యతో దైవాధీనాః। అతఏవ నష్టా వృథాభూతా చేష్టా ఉద్యోగోఽధికారః సామర్థ్యం చ యేషాం తే తథా। దృష్టా ఇతి శేషః। మూఢానాం పుణ్యే పండితానాం పాపే చ ప్రవృత్తికరం దైవమేవ బలవదిత్యర్థః। ఏవం విద్వాంస్తత్తప్రాప్య తత్సుఖం దుఃఖం వా ప్రాప్య న విహన్యేత। హర్షవిషాదాభ్యామాత్మానం న హింస్యాదిత్యర్థః॥
1-83-8 ఏతదేవ వివృణోతి। సుఖం హీతి ద్వాభ్యాం॥
1-83-10 భయం తు తే వ్యేతు విషాదమోహావితి యదష్టకేనోక్తం తత్రోత్తరమాహ। భయే ఇతి। ధాతా దిష్టం॥
1-83-11 అహమివాన్యేఽపి దిష్టాధీనా ఏవేత్యాహ। సంస్వేదజా ఇతి। ఏతేపి దిష్టక్షయే పుణ్యపాపానుభవానంతరం। స్వాం ప్రకృతిం స్వకర్మశేషానుగుణాం యోనిం భజంతి ప్రాప్నువంతి॥
1-83-12 అహం తు దిష్టక్షయాభావాత్ప్రాప్తేపి దుఃఖే న తప్యే ఇత్యాహ। అనిత్యతామితి॥
1-83-14 క్షేత్రజ్ఞవత్ జ్ఞానివత్॥
1-83-23 తైరితి। దేశికముపదేష్టారమివ స్థితం। హవిషాం గంధో యత్ర తం ధూమాపాంగం ధూమప్రాంతం ప్రతిగృహ్య ఆఘ్రాయ ప్రతీతః జాతప్రత్యయః॥
త్ర్యశీతితమోఽధ్యాయః॥ 83 ॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.